Tuschinski

Van een gevel zoals deze heb je er maar één in Amsterdam. Ook wanneer je er langer naar kijkt blijft het lastig te duiden: welke materialen zijn hier precies gebruikt, welke kleur heeft het gebouw eigenlijk, en welk verhaal probeert het ons te vertellen? Om dat beter te begrijpen, moeten we eerst een stap terug doen. Waar komt de naam Tuschinski vandaan, en wat heeft het met Amsterdam te maken?

Het Tuschinski Theater is vernoemd naar Abraham Tuschinski. Hij werd in 1886 geboren in Polen, waar hij werd opgeleid tot kleermaker. Hij droomde sinds jongs af aan van een toekomst in Amerika. Toen het in 1904 zover was en hij op reis ging, bleef hij onderweg hangen in Rotterdam. Daar vond hij werk als kleermaker.

Enkele jaren later ontstonden de eerste bioscopen in Nederland. Hij zag zijn kans. Samen met zijn zwagers stapte hij deze nieuwe wereld in en realiseerde hij meerdere bioscopen in Rotterdam. Wat hen onderscheidde van anderen? Een duidelijke focus op luxe en beleving.

Na het openen van meerdere bioscopen in Rotterdam dacht hij: wat hier kan, kan ook in Amsterdam. Hij verhuisde met zijn zwagers naar de stad, kocht een stuk grond bij de Munt (waar ruim dertig verkrotte panden stonden) en opende in 1921 het Tuschinski Theater.

“Het Tuschinski Theater is een ontwerp van de architect Hijman Louis de Jong en werd gebouwd in de verschillende stijlen: Amsterdamse School, Jugendstil en Art Deco. De kosten van het gebouw bedroegen ongeveer 4 miljoen gulden.” isgeschiedenis.nl

Tuschinski leverde nergens in op decoratie. Hij liet het gebouw volledig naar zijn eigen smaak ontwerpen en gaf decorateurs de vrijheid om hun eigen stempel te drukken. Die vrijheid resulteerde in een uitgesproken mengelmoes aan stijlen. Architecten uit die tijd waren er helemaal niet over te spreken en bedachten er zelfs de mooie term ‘pruimentaartarchitectuur’ voor.

Het is dus niet vreemd dat we er niet helemaal uitkomen als we langer naar de gevel kijken. We zien vooral steen, maar ook hout en gietijzer. Het gebouw is tegelijk grijs, rood, groen en geel. En eigenlijk vertelt het ons het verhaal van een gepassioneerde Joods-Poolse kleermaker die zijn liefde voor luxe en overdaad wilde delen met de Amsterdammers. In zijn zelf gecreëerde filmpaleis.

Helaas brak in 1940 de Tweede Wereldoorlog uit. Bij het bombardement op Rotterdam gingen vier van zijn theaters verloren. In 1941 brak er brand uit in het Tuschinski Theater en kwam het in handen van de Duitsers. Zij gaven het de naam Tivoli. In de volksmond kreeg die naam al snel een andere betekenis: ‘Tuschinski Is Verkocht Of Liever Ingepikt’.

Abraham Tuschinski werd in juni 1942 gedeporteerd naar Westerbork en daarna naar Auschwitz, waar hij in september 1942 werd vermoord.

Tussen 1998 en 2002 werd het theater gerestaureerd, om het terug te brengen naar de staat waarin het zich bevond in de tijd van Abraham Tuschinski. Daar kunnen we nu dus weer van genieten!