Hollandsche Schouwburg

De Hollandsche Schouwburg, nu een Joods monument, herbergt een van de diepste en meest aangrijpende verhalen van onze hoofdstad.

Oorspronkelijk was het gebouw een theater, gebouwd in 1892 op de plek waar eerst de woning van Artis-directeur Dr. G.F. Westerman stond. Het theater, ontworpen door architect Cornelis Antonius Bombach, was een belangrijk cultureel en theatraal punt in heel Nederland. Maar, tijdens de oorlog kreeg het gebouw een grimmige bestemming.

In 1942, tijdens de Tweede Wereldoorlog, werd de schouwburg door de nazi's omgedoopt tot ‘Joodsche Schouwburg’. Het was geen theater meer, maar een verzamelplaats waarvandaan duizenden Joden werden gedeporteerd naar Westerbork en uiteindelijk vernietigingskampen.

Gelukkig waren er in die tijd ook helden, die alles riskeerden om hun Joodse medeburgers te redden. Een van de meest opmerkelijke verhalen is dat van Walter Süskind, de beheerder van de Hollandsche Schouwburg, en zijn medewerkers. Samen slaagden ze erin om minstens 600 Joodse kinderen via een crèche tegenover de schouwburg te laten ontsnappen. Niets minder dan een heldendaad in een onvoorstelbaar moeilijke tijd. Maar er waren ook anderen, zoals artsen Jo van der Hal en Jeremias Barth. Zij gebruikten hun positie om mensen uitstel van deportatie of zelfs ontsnappingskansen te geven. Barth ging zelfs zo ver dat hij sleutels kopieerde om toegang naar de buitenwereld te geven.

Na de oorlog werd de Hollandsche Schouwburg logischerwijs niet opnieuw een theater. Er was te veel pijn geleden om daar weer een cultureel centrum van te maken. Om die reden werd het in 1960 officieel een monument. Het toneel is nu een binnenplaats met een gedenknaald en een muur met meer dan 6.700 namen van Joodse families. Op de grond brandt een eeuwige vlam als symbool van herinnering.

De Hollandsche Schouwburg is het startpunt van het 336 kilometer lange Westerborkpad, een wandelroute die het spoor van de Jodenvervolging volgt. Een zware geschiedenis ligt hier letterlijk onder je voeten – des te meer reden om stil te staan bij het belang van tolerantie en vrijheid.